Kontakt
Urząd Miasta Krakowa
Wydział Kultury i Dziedzictwa Narodowego
ul. Wielopole 17A , 31–072 Kraków
pl en

Parki Kulturowe

Zespół Kraków Heritage
21.03.2023
Parki Kulturowe Parki Kulturowe
Kraków jest w Polsce liderem we wdrażaniu idei parków kulturowych. Czym jest park kulturowy i w jaki sposób ochrona krajobrazu kulturowego poszerza nasze rozumienie dziedzictwa?
PRZESTRZENIE SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI

W pierwszych dekadach XXI wieku przez Polskę przetoczyła się debata nad estetyką przestrzeni publicznej. Krzykliwe reklamy, wątpliwej jakości pamiątki na straganach, zanieczyszczenie hałasem i światłem to tylko niektóre negatywne skutki zauroczenia kulturą masową, jakie przeżył kraj po 1989 roku. W sposób szczególny dotknęły one historyczne centra miast, wpływając niekorzystnie na jakość życia wśród mieszkańców i degradując wizerunek ich reprezentacyjnych części.

Parki kulturowe są szczególną formą ochrony zabytków, dodaną w 2003 roku do ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z przepisami rada gminy może na podstawie uchwały utworzyć park kulturowy w celu ochrony krajobrazu kulturowego oraz zachowania się wyróżniających krajobrazowo skupisk zabudowy zabytkowej.

W uchwale określa się nazwę parku kulturowego, jego granice, sposób ochrony, a także zakazy i ograniczenia, które mogą dotyczyć: prowadzenia robót budowlanych oraz działalności handlowej lub usługowej. Dodatkowo w uchwale można regulować kwestie warunków sytuowania obiektów małej architektury, składowania lub magazynowania odpadów, umieszczania tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych i innych znaków.

Kraków jest pionierem w tworzeniu parków kulturowych w Polsce. Do tej pory powstały w mieście trzy: Park Kulturowy Stare Miasto, Park Kulturowy Nowa Huta oraz Park Kulturowy Kazimierz ze Stradomiem. Trwają też prace nad objęciem parkiem kulturowym terenu Starego Podgórza z Krzemionkami. To najcenniejsze obszary miasta pod względem dziedzictwa materialnego – i przestrzenie szczególnej, społecznej odpowiedzialności.

PARK KULTUROWY STARE MIASTO

Park Kulturowy Stare Miasto powołano w 2010 roku dla ochrony historycznego centrum Krakowa w obrębie Plant Krakowskich wraz ze Wzgórzem Wawelskim. To miejsce szczególnie ważne dla dziedzictwa kultury Polski i Europy Środkowej: najważniejszy element wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO z 1978 r. oraz część obszaru wyróżnionego tytułem pomnika historii. Park uregulował całościowo zasady estetycznego kształtowania przestrzeni i ochrony krajobrazu kulturowego w jego obrębie – zaczynając od szyldów i reklam, poprzez elewacje i dachy, działalność handlową i usługową, a skończywszy na prowadzeniu ogródków gastronomicznych i działalności przewozowej świadczonej za pomocą popularnych meleksów.

W efekcie powstało narzędzie umożliwiające władzom miasta:

  • Uporządkowanie estetyki najbardziej reprezentacyjnych części Starego Miasta – Rynku Głównego, Drogi Królewskiej z ulicami Floriańską i Grodzką czy ulicy Szewskiej,
  • Ograniczenie niepożądanych emisji światła, dźwięków i obrazów do przestrzeni publicznej,
  • Poprawę estetyki ogródków gastronomicznych,
  • Uregulowanie zasad handlu ulicznego,
  • Działania na rzecz zwiększenia jakości asortymentu sklepów z pamiątkami,
  • Uregulowanie przewozów turystycznych w obszarze parku i poprawę estetyki meleksów,
  • Uregulowanie działalności wypożyczalni hulajnóg elektrycznych i segwayów,
  • Kreowanie estetyki wydarzeń targowych,
  • Uporządkowanie kalendarza wydarzeń kulturalnych na Rynku Głównych, Małym Rynku i Placu Szczepańskim.

Z perspektywy czasu, Park Kulturowy Stare Miasto stał się pionierskim narzędziem ochrony dziedzictwa historycznego centrum Krakowa w szerokim ujęciu krajobrazowym – czyli takim, które nie ogranicza się do samej ochrony zabytków, ale uznaje za istotne także troskę o przestrzeń publiczną, jaka te zabytki otacza.

PARK KULTUROWY NOWA HUTA

Nowym wyzwaniem dla miasta w późniejszych latach stało się uporządkowanie przestrzeni najstarszej części Nowej Huty – wzorcowego robotniczego miasta Polski Ludowej, które stanowi obecnie największą dzielnicę Krakowa. Dzielnica to cenny zespół zabytkowy ukształtowany w drugiej połowie XX w., zarówno w skali urbanistycznej, jak i poszczególnych realizacji architektonicznych – przykład zderzenia rodzimej tradycji modernizmu z narzuconymi politycznie wzorcami socrealizmu. Nowa Huta to zarazem unikatowy w skali krajowej zespół urbanistyczny ze znaczącym, przewidzianym na etapie projektowania udziałem terenów zielonych.

Uchwała w sprawie utworzenia Parku Kulturowego Nowa Huta została przyjęta w 2019 roku. Granice parku pokrywają się z wpisem do rejestru zabytków układu urbanistycznego dzielnicy i obejmują obszar 376 hektarów. W celach dokumentu wskazano:

  • Zachowanie i ekspozycję dziedzictwa kulturowego i krajobrazu historycznego układu urbanistycznego Nowej Huty w granicach Parku,
  • Ochronę historycznej linii zabudowy, jak też gabarytów i form zespołów architektonicznych,
  • Ochronę funkcjonalną i kompozycyjną placów i pierwotnego układu zieleni,
  • Ochronę osi, ciągów i punktów widokowych, w tym reprezentacyjnych Alei Jana Pawła II, Solidarności, Róż i gen. Andersa,
  • Ochronę krajobrazu kulturowego, czyli przeciwdziałanie nadmiernej rozbudowie działalności handlowej i usługowej, ingerującej w formę architektoniczną obiektów zabytkowych bądź zakłócającej ich ekspozycję.

Wprowadzenie regulacji poprzedziły konsultacje społeczne. Już po utworzeniu parku, miasto angażowało się w pomoc i doradztwo dla przedsiębiorców w ramach projektu „Szyldy w Nowej Hucie”. Ponadto w budynku Domu Utopii – Międzynarodowego Centrum Empatii przy Teatrze Łaźnia Nowa w ramach projektu Nowohuckie Pogotowie Szyldowe przedstawiciele fundacji Kultura i Miejsce doradzali przedsiębiorcom przy dostosowywaniu szyldów do wymogów parku. We współpracy ze środowiskiem krakowskich projektantów przygotowano kilkadziesiąt nowych szyldów dla przedsiębiorców prowadzących działalność na terenie Parku.

Pomimo trudności związanych z wprowadzaniem zmian w przejściowym okresie i wyzwań, jakie przyniosły nowe regulacje przedsiębiorcom utworzenie parku przyczyniło się do przywrócenia minimalistycznej estetyki „Starej” Nowej Huty zgodnie z wizjami jej projektantów.

PARK KULTUROWY KAZIMIERZ ZE STRADOMIEM

1 września 2022 roku po kolejnej rundzie konsultacji społecznych weszła w życie uchwała ustanawiająca Park Kulturowy Kazimierz ze Stradomiem. Park obejmuje obszar historycznego miasta, a obecnie dzielnicy Krakowa – Kazimierza oraz dawnego przedmieścia Stradom, położonego pomiędzy Starym Miastem a Kazimierzem.

To obszar niebywałej koncentracji historycznej zabudowy z okresu od średniowiecza po modernizm, przez wieki stanowiące główne miejsce zamieszkania żydowskiej społeczności Krakowa. Park w całości zawiera się w obszarze wpisanym w 1978 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Kazimierz i Stradom to nie tylko ważne miejsca dziedzictwa, ale też dzielnice, w których funkcje mieszkalne przenikają się z funkcjami kulturalnymi i rozrywkowymi, poddane rozmaitym presjom i wyzwaniom współczesności.

Największym wyzwaniem towarzyszącym tworzeniu regulacji dla Parku Kulturowego Kazimierz ze Stradomiem była poprawa komfortu życia mieszkańców dzielnicy, od lat doświadczających presji związanej z jej gwałtowną turystyfikacją, niekontrolowanym rozrostem branży gastronomicznej i hotelarskiej i ich negatywnymi następstwami: zanikiem funkcji ogólno-publicznych, utrudnionym dojazdem czy zakłóceniami ciszy nocnej.

Przepisy parku kulturowego w założeniu uporządkują kwestie związane z reklamą outdoorową, małą architekturą, przewozem turystów (meleksy), działalnością handlową i targową, korespondując z długofalową polityką ograniczania ruchu samochodowego na terenie Kazimierza i zazieleniania centrum.

PARK KULTUROWY PODGÓRZE Z KRZEMIONKAMI

W najbliższym czasie planowane jest ustanowienie parku kulturowego na terenie dzielnicy Podgórze, założonej pod koniec XVIII wieku przez Austriaków i funkcjonującej jako odrębny od Krakowa organizm miejski aż do I Wojny Światowej. Dzielnica, malowniczo położona pomiędzy Wisłą a parkowym wzgórzem Krzemionki, przez lata zaniedbana, w ostatnich dekadach przeobraża się w miejsce licznych kawiarni, klubów, designerskich sklepów, chętnie wybierają ją też jako miejsce do życia młodzi mieszkańcy Krakowa. Jednocześnie w odróżnieniu od Kazimierza Podgórze pozostaje w jeszcze większym stopniu dzielnicą mieszkalną, pełną unikatowych, tradycyjnych zakładów rzemieślniczychmałych sklepików obsługujących lokalną społeczność.

Przepisy projektowanego parku kulturowego stworzą narzędzia ochrony tego delikatnego ekosystemu, z jednej strony porządkując chaos reklamowy, jaki od lat 90. XX wieku dotknął główne arterie komunikacyjne dzielnicy – ulice Kalwaryjską i Limanowskiego, a z drugiej strony równoważąc interesy mieszkańców, turystów, przedsiębiorców, właścicieli klubów i kawiarni.

Więcej informacji na stronie internetowej Parków Kulturowych w Krakowie.

 

Aktualności
Uroczysty pochód profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego

Uroczysty pochód profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego

Zespół Kraków Heritage
13.02.2024
Uroczysty pochód profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego inaugurujący rok akademicki został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. To kolejny, po szopkarstwie krakowskim, koronce klockowej, pochodzie Lajkonika i polskich tańcach narodowych wpis ze stolicy Małopolski – a także dowód na siłę i żywotność krakowskich tradycji.
Niewidzialni bohaterowie. Spotkanie o prof. Januszu Bogdanowskim

Niewidzialni bohaterowie. Spotkanie o prof. Januszu Bogdanowskim

Zespół Kraków Heritage
31.10.2023
Z pewną dozą fantazji można powiedzieć, że gdyby nie on, Osiedle Podwawelskie powstałoby na Błoniach, a kolejne forty Twierdzy Kraków zamiast rewitalizacji poddawane byłyby rozbiórkom. Miasto Kraków i krakowski oddział Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków zapraszają na spotkanie, którego bohaterem będzie wybitny architekt krajobrazu, inicjator ochrony fortów Twierdzy Kraków i współtwórca koncepcji jurajskich parków krajobrazowych, prof. Janusz Bogdanowski.
Widzę Cię, Krakowie!

Widzę Cię, Krakowie!

Zespół Kraków Heritage
05.10.2023
Z okazji przypadającej w tym roku 45. Rocznicy wpisu Krakowa na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Miasto Kraków we współpracy z Międzynarodowym Centrum Kultury przygotowało wyjątkową, dwujęzyczną publikację, w której w rolę „zbiorowego narratora” wcielili się specjaliści/tki i pasjonaci/tki zajmujący się dziedzictwem miasta pod Wawelem.
Kraków upamiętnia twórcę „Ilustrowanego Kuryera Codziennego”

Kraków upamiętnia twórcę „Ilustrowanego Kuryera Codziennego”

Zespół Kraków Heritage
13.09.2023
Życiorys Mariana Dąbrowskiego (1878-1958) mógłby być tematem na niejeden film. 27 września pod Pałacem Prasy odbędzie się uroczystość jego upamiętnienia.
Przyszłość przeszłości. Jak Kraków świętuje 45-lecie wpisu na Listę UNESCO?

Przyszłość przeszłości. Jak Kraków świętuje 45-lecie wpisu na Listę UNESCO?

Krzysztof Żwirski
25.08.2023
45. rocznica wpisu Krakowa na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO to dobra okazja, żeby pokazać długą drogę, jaką miasto przeszło od 1978 roku. A także – odpowiedzieć na pytanie: czy dzisiejszy Kraków stać na równie ambitny pomysł na siebie, jak niemal pół wieku temu?
Miasto pisane na nowo, czyli o Krakowskim Szlaku Modernizmu

Miasto pisane na nowo, czyli o Krakowskim Szlaku Modernizmu

Krzysztof Żwirski
26.06.2023
„Przewodnik po architekturze Krakowa XX wieku” można rozumieć jako zaproszenie do odkrywania „własnego” Krakowa. Tego spoza turystycznych folderów, w którym toczy się faktycznie codzienne życie jego mieszkańców.
Konserwacja Ołtarza Wita Stwosza z Nagrodą Europa Nostra 2023!

Konserwacja Ołtarza Wita Stwosza z Nagrodą Europa Nostra 2023!

Zespół Kraków Heritage
13.06.2023
Komisja Europejska i Europa Nostra ogłosiły dzisiaj laureatów Europejskiej Nagrody Dziedzictwa / Nagrody Europa Nostra 2023. W tym roku 30 wyjątkowych dokonań na polu dziedzictwa z łącznie 21 państw zostało uhonorowanych tym najwyższym europejskim wyróżnieniem. Wśród tegorocznych laureatów w kategorii Konserwacja znalazł się Ołtarz Wita Stwosza w bazylice Mariackiej w Krakowie.
„Czarna Sztuka” – 550 lat druku na ziemiach polskich

„Czarna Sztuka” – 550 lat druku na ziemiach polskich

Krzysztof Żwirski
02.06.2023
W 1844 roku podczas przesuwania jednego z regałów w Bibliotece Jagiellońskiej na ziemię zsunęła się niepozorna kartka papieru. Gęsto zadrukowana na jednej stronie gotyckimi czcionkami, okazała się być najstarszym znanym na chwilę obecną drukiem w Polsce.
Kraków

Nie, to nie jest wszystko, co da się powiedzieć o Krakowie. Dziedzictwo to zbiór otwarty – to my wypełniamy je znaczeniami!

Korzystając z tej witryny, zgadzasz się na korzystanie z plików cookie. Możesz zmienić ustawienia dotyczące plików cookie w dowolnym momencie, a także dowiedzieć się więcej na ich temat