Kontakt
Urząd Miasta Krakowa
Wydział Kultury i Dziedzictwa Narodowego
ul. Wielopole 17A , 31–072 Kraków
pl en

Początki

Zespół Kraków Heritage
19.03.2023
Początki Początki
Skąpe źródła na temat początków Krakowa otworzyły przestrzeń na ludowe legendy. Opowieść o pierwszych wiekach miasta jest jednak fascynująca tak w świetle historii, jak i mitu!

Nim w późnym średniowieczu Kraków wstąpił na arenę dziejów jako czołowy ośrodek polityczny i kulturalny Europy Środkowej, przez długi czas rozwijał się wokół wapiennych wzgórz górujących nad doliną Wisły. Tych nie jest co prawda w dzisiejszym Krakowie siedem, jak w Rzymie (choć zależy, jak liczymy!), ale ich znaczenie dla przyszłej stolicy Polski było porównywalne.

Spory pomiędzy historykami o to, kto od epoki kamienia łupanego zamieszkiwał dolinę górnej Wisły pewnie nigdy nie zostaną rozstrzygnięte. Niezależnie od tego, czy nazwiemy ich plemieniem Wiślan, za głośnym starocerkiewnym zapiskiem z Żywota świętego Metodego, czy inaczej – pewne jest jedno: dogodne położenie nad rozlewającą się w tamtym czasie bagnami rzeką i liczne wapienne jaskinie od zarania dziejów sprzyjały osiedlaniu się tu ludzi.

W jednej z tych jaskiń najsłynniejsza, pochodząca z końca XII wieku polska legenda umieściła Smoka – ogromną, ziejącą ogniem bestię, zabitą na polecenie ówczesnego władcy z pomocą sprytnego szewca. Smok miał zjeść podsuniętą mu do zjedzenia owcę wypchaną siarką. Pragnienie wywołane pożarciem atrapy było tak silne, że potwór miał wypić całą wodę z Wisły – i dosłownie eksplodować na kawałki!

Mitycznym władcą, który miał wydać polecenie usunięcia smoka był Krak – człowiek, od którego wzięło nazwę miasto. Niezależnie od tego jak było naprawdę, i mimo skromnej ilości źródeł, na której musimy się opierać, faktem jest że począwszy od IX wieku wzgórze wawelskie, pod którym znajduje się smocza jama stało się regionalnym ośrodkiem władzy. Spacerując po dzisiejszym Wawelu, z łatwością dostrzeżecie relikty romańskich i przedromańskich rotund i kaplic, składających się na jedne z najstarszych budowli kamiennych w dzisiejszej Polsce. Użycie gipsu w miejsce zaprawy już wtedy stanowiło ewenement w skali europejskiej.

U podnóża Wawelu, w miejscu dzisiejszych ulic Kanoniczej i Grodzkiej wyrosła mała osada Okół – najstarsza część śródmieścia Krakowa. Jej symbolem jest dziś romański kościół św. Andrzeja, pięknie górujący nad południową częścią Starego Miasta. Grube, kamienne mury wskazują na ciągłą atmosferę zagrożenia i liczne najazdy, przed którymi mieszkańcy chronili się wewnątrz świątyń. Ale o tym za chwilę.

Ówcześni mieszkańcy szybko dostrzegli walory wapiennych wzgórz otaczających stary Kraków. Lokowano na nich obronne kaplice i kościoły, z których niektóre – takie jak maleńki kościółek św. Benedykta w Podgórzu czy Kościół Najświętszego Salwatora u krawędzi Wzgórza św. Bronisławy przetrwały w częściowo tylko zmienionej formie do dziś. Spacer w oba miejsca to dziś nie tylko podróż w głąb historii, ale przede wszystkim przyjemność podziwiania widoków miasta i odskocznia od miejskiego hałasu.

Najbardziej osobliwą pamiątką po czasach domniemanych Wiślan są jednak tajemnicze kopce Krakusa w Podgórzu i Wandy – legendarnej córki władcy – w dzisiejszej Nowej Hucie. Majestatyczne, usypane ludzkimi rękami wzgórza najpewniej służyły za miejsca pochówkowe, by przez kolejne wieki rozpalać wyobraźnię dociekliwych mieszkańców. Wycieczka na kopiec Kraka jest szczególnie warta odbycia w najkrótszą noc w roku, kiedy setki krakowian witają słońce wstające dokładnie nad kopcem Wandy. Para legendarnych założycieli Krakowa spotyka się tego dnia na tej osobliwej solarnej osi, a w tle budzi się do życia widoczne jak na dłoni miasto. Niezapomniany widok!

Pod koniec X wieku Kraków znalazł się w strefie wpływów Państwa Wielkomorawskiego, skąd być może – jeszcze przed chrztem plemienia Polan – dotarło pod Wawel chrześcijaństwo. Miejscowość stała się głównym ośrodkiem państwa polskiego wraz z panowaniem Kazimierza Odnowiciela, który przeniósł tu stolicę z rozgrabionego przez czeski najazd Gniezna w dzisiejszym regionie Wielkopolski.

W kolejnych wiekach nasilała się integracja Polski, Czech i Węgier ze „starą”, karolińską Europą. Pionierami cywilizacji zachodniej w Europie Środkowej byli chrześcijańscy mnisi, w tym benedyktyni, którzy w 1044 roku osiedlili się na przepięknym, górującym nad wodami Wisły wapiennym wzgórzu w podkrakowskim Tyńcu – i zostali tam do dziś. W późniejszych wiekach dołączyli do nich m.in. cystersi, obrawszy za swoją siedzibę wieś Mogiła w dzisiejszej dzielnicy Nowa Huta. Tamtejszy klasztor szczyci się posiadaniem relikwii krzyża świętego.

Harmonijny rozwój Krakowa brutalnie przerwał w połowie XIII wieku najazd Tatarów, a właściwie Mongołów pod wodzą Czyngis-Chana. Pamiątką po czasach trwogi i zniszczenia jest jeden z symboli miasta, Lajkonik – jeździec w przebraniu Tatara, objeżdżający co roku miasto, by ściągać symboliczny haracz od restauratorów i przynosić szczęście dotknięciem buławą. Legenda wiąże też najazd mongolski z melodią hejnału, wygrywaną co godzina z wieży Kościoła Mariackiego – ikonicznej krakowskiej świątyni górującej nad Rynkiem Głównym. Charakterystyczna, grana codziennie w południe w pierwszym programie Polskiego Radia melodia urywa się nagle, tak jak nieoczekiwanie miała się urwać dawno temu, kiedy to trębacza ostrzegającego mieszkańców przed najeźdźcą ugodziła tatarska strzała.

Miasto, jakie wyłoniło się spod zgliszczy było już Krakowem, jaki znamy dziś. Ale o tym za chwilę!

Ślady wczesnośredniowiecznych początków Krakowa poznać można schodząc do podziemi Rynku Głównego – popularnego oddziału Muzeum Krakowa. To wyjątkowa, multimedialna ekspozycja powstała w wyniku badań archeologicznych przeprowadzonych przy okazji remontu najważniejszego placu Krakowa na początku XXI wieku. Znalezisk było tak wiele, że postanowiono zorganizować wystawę, na której można zobaczyć, dotknąć i usłyszeć miasto, jakie było na początku swojej drogi. I to dosłownie! Innym miejscem wartym odwiedzenia przez amatorów najdawniejszych dziejów miasta jest Muzeum Archeologiczne.

Aktualności
Uroczysty pochód profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego

Uroczysty pochód profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego

Zespół Kraków Heritage
13.02.2024
Uroczysty pochód profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego inaugurujący rok akademicki został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. To kolejny, po szopkarstwie krakowskim, koronce klockowej, pochodzie Lajkonika i polskich tańcach narodowych wpis ze stolicy Małopolski – a także dowód na siłę i żywotność krakowskich tradycji.
Niewidzialni bohaterowie. Spotkanie o prof. Januszu Bogdanowskim

Niewidzialni bohaterowie. Spotkanie o prof. Januszu Bogdanowskim

Zespół Kraków Heritage
31.10.2023
Z pewną dozą fantazji można powiedzieć, że gdyby nie on, Osiedle Podwawelskie powstałoby na Błoniach, a kolejne forty Twierdzy Kraków zamiast rewitalizacji poddawane byłyby rozbiórkom. Miasto Kraków i krakowski oddział Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków zapraszają na spotkanie, którego bohaterem będzie wybitny architekt krajobrazu, inicjator ochrony fortów Twierdzy Kraków i współtwórca koncepcji jurajskich parków krajobrazowych, prof. Janusz Bogdanowski.
Widzę Cię, Krakowie!

Widzę Cię, Krakowie!

Zespół Kraków Heritage
05.10.2023
Z okazji przypadającej w tym roku 45. Rocznicy wpisu Krakowa na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Miasto Kraków we współpracy z Międzynarodowym Centrum Kultury przygotowało wyjątkową, dwujęzyczną publikację, w której w rolę „zbiorowego narratora” wcielili się specjaliści/tki i pasjonaci/tki zajmujący się dziedzictwem miasta pod Wawelem.
Kraków upamiętnia twórcę „Ilustrowanego Kuryera Codziennego”

Kraków upamiętnia twórcę „Ilustrowanego Kuryera Codziennego”

Zespół Kraków Heritage
13.09.2023
Życiorys Mariana Dąbrowskiego (1878-1958) mógłby być tematem na niejeden film. 27 września pod Pałacem Prasy odbędzie się uroczystość jego upamiętnienia.
Przyszłość przeszłości. Jak Kraków świętuje 45-lecie wpisu na Listę UNESCO?

Przyszłość przeszłości. Jak Kraków świętuje 45-lecie wpisu na Listę UNESCO?

Krzysztof Żwirski
25.08.2023
45. rocznica wpisu Krakowa na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO to dobra okazja, żeby pokazać długą drogę, jaką miasto przeszło od 1978 roku. A także – odpowiedzieć na pytanie: czy dzisiejszy Kraków stać na równie ambitny pomysł na siebie, jak niemal pół wieku temu?
Miasto pisane na nowo, czyli o Krakowskim Szlaku Modernizmu

Miasto pisane na nowo, czyli o Krakowskim Szlaku Modernizmu

Krzysztof Żwirski
26.06.2023
„Przewodnik po architekturze Krakowa XX wieku” można rozumieć jako zaproszenie do odkrywania „własnego” Krakowa. Tego spoza turystycznych folderów, w którym toczy się faktycznie codzienne życie jego mieszkańców.
Konserwacja Ołtarza Wita Stwosza z Nagrodą Europa Nostra 2023!

Konserwacja Ołtarza Wita Stwosza z Nagrodą Europa Nostra 2023!

Zespół Kraków Heritage
13.06.2023
Komisja Europejska i Europa Nostra ogłosiły dzisiaj laureatów Europejskiej Nagrody Dziedzictwa / Nagrody Europa Nostra 2023. W tym roku 30 wyjątkowych dokonań na polu dziedzictwa z łącznie 21 państw zostało uhonorowanych tym najwyższym europejskim wyróżnieniem. Wśród tegorocznych laureatów w kategorii Konserwacja znalazł się Ołtarz Wita Stwosza w bazylice Mariackiej w Krakowie.
„Czarna Sztuka” – 550 lat druku na ziemiach polskich

„Czarna Sztuka” – 550 lat druku na ziemiach polskich

Krzysztof Żwirski
02.06.2023
W 1844 roku podczas przesuwania jednego z regałów w Bibliotece Jagiellońskiej na ziemię zsunęła się niepozorna kartka papieru. Gęsto zadrukowana na jednej stronie gotyckimi czcionkami, okazała się być najstarszym znanym na chwilę obecną drukiem w Polsce.
Kraków

Nie, to nie jest wszystko, co da się powiedzieć o Krakowie. Dziedzictwo to zbiór otwarty – to my wypełniamy je znaczeniami!

Korzystając z tej witryny, zgadzasz się na korzystanie z plików cookie. Możesz zmienić ustawienia dotyczące plików cookie w dowolnym momencie, a także dowiedzieć się więcej na ich temat